هوالخالق المتعال

مدلهای آموزشی تربیت بدنی درمدارس

 

مقدمه:

چند هدف سنتی واختصاصی،اساس برنامه های آموزشی تربیت بدنی وورزش را تشکیل می د هد نیل به هدف آمادگی جسمانی،هدف مهارتی(اهداف روانی_حرکتی یا مهارتی) هدف شناختی یادانشی واهداف عاطفی-اجتماعی (اهداف نگرشی)به مدلهای آموزشی وتدریس مختلفی نیاز دارد. که به دوره های تحصیلی خاصی وابسته نیست؛بلکه براساس ماهیت،سرفصل واهداف درس ویژگیها وتوانایی های فراگیر(دانش آموز)وبررسی شرایط وامکانات آموزشی تدوین واجرا می شود.مدل آموزشی بازی،مدل آموزش مهارت حرکتی _ ورزشی،مدل آموزش آمادگی جسمانی،مدل تربیت ورزشی،مدل آموزش شناختی یادانشی ومدل آموزش عاطفی اجتماعی ازشایعترین مدل آموزشی ورفتاری درکلاسهای تربیت بدنی است.استفاده از هرمدل به عوامل آموزشی زیادی بستگی دارد وهرگونه گرایش یاتمایل شخصی دراستفاده ازاین مدلها،اثربخشی تلاشهای مربی را کاهش می دهد.

معلم نمی تواند بدون توجه به شرایط آموزشی واهداف درس تربیت بدنی،بنا برتشخیص یا هدف خودیاجذب لذت ورضایت دانش آموز،تربیت بدنی وورزش را به اهداف اصلی خود نزدیک کند.که این اهداف اساس برنامه های آموزشی این درس را تشکیل می دهد. بررسی ومشاهده ی عملکرد آموزشی ورفتاری مربیان وسایر مطالعات نظری نشان داده است که اصول وشیوه های یکنواختی در تدریس تربیت بدنی وجود ندارد.هدف اصلی این مقاله بررسی ومقایسه ی چند مدل آموزشی متداول درکلاسهای تربیت بدنی است که بادرنظر گرفتن نقاط قوت وضعف وکاربرد هر کدام از آنها برای شرایط آموزشی واهداف آموزشی واهداف ویژه می توان این درس را پربار ساخت.

 

مدل آموزشی بازی

این مدل برای غنی سازی تجارب حرکتی ورشد مهارتهای بنیادی وساده ی ورزشی است. شاید معلم بااستفاده ازانواع ورزشهای رسمی،بازیهای ساده ومیدانی،بازیهای محلی وبازیهای ورزشی در کلاس درس به دنبال اهداف متفاوتی باشد؛اما تاکید اصلی در این فعالیتها بیشتر روی لذت،سرگرمی،رضایت وتفریح دانش آموزن است.البته محتوای هدفمند این بازیها برای نیل به اهداف رشد مهارت یابرخی ازعوامل آمادگی جسمانی هیچ منافاتی با لذت وسرگرمی ندارد؛ولی غلتاندن توپ درمحیط بازی یا سالن ورزشی ورقابت بین دانش آموزان مورد تایید هیچ یک از اصول تربیتی واهداف آموزشی تربیت بدنی نیست. شاید بسیاری ازمعلمان وحتی دانش آموزان این روش را دوست داشته باشند .زیرااجرای آن آسان است وهمه ی دانش آموزا ن نیز فعال اند .

 

 

 

 

 

موریس واستیهل بیان می کنند که بازی با درنظرگرفتن شرایط زیردرکلاس مفید است:

·        مهارت حرکتی وورزشی را توسعه دهد.

·        آمادگی جسمانی را ارتقا دهد.

·        احساس خود ارزشی را بالا ببرد.

·        با لذت ورضایت همراه باشد.

·        استفاده از تواناییهای شناختی را افزایش دهد.

·        به پرورش عاطفی- اجتماعی منجر شود.

 

برخی ازمحققین بااهداف آموزشی یارشدمهارت درمدل آموزش بازی مخالف هستند،آنها بیان می کنند که فراگیران دربازی غرق می شوند وبه اهداف آموزشی ویادگیری توجه نمی کنند سطح مهارت دانش آموزان متفاوت است ونمی توانند به خوبی دربازی مشارکت کنند.یعنی نمی توانند آنچه را که می توانند دربازی اجرا کنند ؛نه آنچه را که می دانند یا یادگرفته اند. به عبارت دیگر نمی توانند شکل صحیح مهارت را اجراکنند ونهایتا اینکه اگربراهداف یادگیری وآموزشی دراین مدل تاکید شود از جنبه ی لذت وسرگرمی بازی کاسته خواهد شد .

 

مدل آموزشی حرکتی – مهارتی

 

دراین مدل معلم می کوشد تاچند مهارت پایه وبنیادی یک یا چند رشته ی ورزشی را به دانش آموزان آموزش دهد؛آموزش مهارتهای بنیادی چند رشته ی ورزشی درکلاسهای تربیت بدنی ممکن نیست.اما براساس این مدل تاکید زیادی برآموزش مهارتهای ورزشی در کلاس تربیت بدنی است.دانش آموزان نیزموظف هستند که بر تعدادی ازاین مهارتها تسلط یابند؛بدون تردید آموزش مهارتهای حرکتی وورزشی ازشرکت بدون هدف شاگردان دربازی وورزش سازنده تراست وازطرف دیگردانش آموزان نا توان حرکتی ابتدا باید باشرکت دربازیهای هدفمند ظرفیتهای جسمانی وآموزش پذیری حرکتی خود را باافزایش هماهنگی،تعادل وغیره بالا ببرند وسپس مهارتهای ورزشی را آموزش ببینند.

توجه وحفظ انگیزه ی دانش آموز،فقط ازطریق انتخاب آزدانه ی رشته های ورزشی امکان پذیر است :درغیراین صورت شاید برخی بدون انگیزه وتوانایی لازم یا حتی تجارب قبلی درکلاس شرکت کنند وانتظار داشته باشند که ازآموزش وتسلط کامل برخوردار شوند .از طرف دیگر دانش آموزان ماهر با برخورداری از توانایی لازم انتظاردارندکه مراحل آموزشی کلاس رانادیده گرفته ویا سریعا مرور شودوآنها به تربیت ورزشی ورقابتی خود بپردازند.

این مدل آموزشی ازدوقسمت کوچک آموزش مهارت حرکتی وآموزش مهارت ورزشی تشکیل شده است.مدل آموزش مهارت حرکتی برای دانش آموزان کم تجربه بسیار ضروری می باشد؛چون دراین مدل برمهارت وحرکاتی تاکیدمی شودکه پایه واساس یادگیری مهارت های پیچیده ورسمی ورزش است. یادگیری این مهارتهای حرکتی برخی ازعوامل آمادگی جسمانی وبسیاری ازعوامل آمادگی حرکتی را در آنها گسترش می دهد.در غیر این صورت افراد خام حرکت وکم تجربه ازشرکت درمدل آموزش بازی آموزش مهارت ورزشی وتربیت ورزشی لذت نخواهندبردیارضایت نخواهندداشت .

قسمت دوم این مدل برای دانش آموزانی مناسب است که ازتجارب روانی- حرکتی لازم برخوردارباشند ومی توانند درفرایندآموزش،سطح عملکرد مهارتی خود را ارتقا دهند.بنا بر این درآموزش مهارتهای حرکتی مدل آموزش بازی هدفمند وتنوع فعالیتهای حرکتی-ادراکی ازاولویت بیشتری برخورداراست.درصورتی که درآموزش مهارت ورزشی براساس اصول یاد گیری حرکتی ضرورت پیدا می کند؛ونهایتا دانش آموزان با سابقه ورزشی کافی باید در مدل تربیت ورزشی ورقابتی فعال شوند تاسطح عملکرد خود راتوسعه دهند.

 

مدل تربیت ورزشی

 

بسیاری ازمعلمان تربیت بدنی درکلاس ورزش گرا یا ورزش مدارهستند،شاید آنها معتقدند که هیچ یک ازمدلهای آموزشی به تربیت ورزشی نمی پردازد؛درصورتی که ورزش ماهیت اصلی وحقیقی برنامه های تربیت بدنی است. دراین مدل تاکید زیادی به پیشرفت مهارتها ورقابتهای ورزشی است یعنی تیمها یا گروه ها تشکیل می شود .این گروه ها با هم بازی ورقابت می کنند ومسابقه می دهند ومعلم احتمالا درنقش ناظر یا مربی تیمها عمل می کند اما باید توجه کرد که مدل تربیت ورزشی برای دانش آموزانی مناسب است که ازمهارتهای متوسط وپیشرفته دریک رشته ی ورزشی برخوردارند وبه هیچ وجه برای دانش آموزان دیگر مناسب نیست.

با اینکه ورزش بخش مهمی ازبرنامه ی تربیت بدنی است ودانش آموزان باید با شرکت در آن لذت،رضایت،سلامتی وآمادگی خود را بالا ببرند،خوب رقابت کنند وتجارب خود را گسترش دهند.اما این هدف با تاکید بریک رشته ی ورزشی خاص ورقابت ومسابقه درآن به دست نمی آید.آیا درمدل تربیت ورزشی می توان به آمادگی جسمانی وسلامتی دست یافت؟ وآیااین نوع آمادگی برای دانش آموزان کافی است؟به نظرمی رسد درمدل تربیت ورزشی به وجود یک مربی متخصص نیازاست .درصورتی که درمدل آموزش مهارتهای حرکتی وورزشی می توان ازیک مربی با تخصص وتجربه ی متوسط استفاده کرد.

 

مدل آموزش آمادگی جسمانی

 

شیوع خطرزای سلامتی وسایرنیازهای عاطفی – اجتماعی نقش انکارنا پذیرآمادگی جسمانی را درتامین تندرستی نشان می دهد.مربیان طرفداراین مدل می کوشند بخش زیادی ازبرنامه  ی درس تربیت بدنی را به تقویت عوامل آمادگی جسمانی وهم چنین بخشی ازارزشیابی پایانی کلاس را به این موضوع اختصاص دهند با اینکه به نظرمی رسد پیروی ازآموزش وتقویت آمادگی جسمانی اجتناب نا پذیراست ولی اجرای تمرینات مربوط به آن وقت زیادی از کلاس را می گیرد؛ تمرینات آمادگی سخت است وبرای بسیاری ازدانش آموزان جنبه ی لذت ورضایت پیدا نمی کند ویا جذابیت آن به اندازه ی مدل آموزش بازی ،مهارت وتربیت ورزشی نیست. علاوه برتمرین وتقویت آمادگی جسمانی،دانش آموزان باید ازطریق تدریس وآموزش بااصول تمرین وارتقاءعلمی سلامتی آشنایی پیداکنند(مدل آموزش شناختی) تابتوانند درخارج ازمحیط آموزشی از تمرینات وفعالیت های سودمند استفاده کنند.بهتراست دراین مدل ازیک رویکرد مثبت تدریس وآموزش وبه ویژه به جای تعیین رکورد خاصی بردامنه ای ازرکوردهای قابل قبول تاکید شود.هم چنین ازروشهای مختلفی برای آزمون واندازه گیری عوامل آمادگی جسمانی استفاده گردد.

شاید تمرین وتاکید زیاددرمدل آمادگی جسمانی بااهداف عاطفی –اجتماعی تربیت بدنی تداخل منفی پیدا کند؛ازاین روبایداهمیت این متغیر،نقش تمرینات درسلامتی،تحصیل وفعالیتهای روزمره توجیه شود (استفاده ازمدل شناختی) وازتمرینات آمادگی جسمانی به عنوان وسیله

 

ای برای تنبیه استفاده نگردد. دانش آموزان نباید به دلیل ناتوانی جسمانی و آمادگی ضعیف سرزنش شوند ونهایتا برنامه وفعالیت آمادگی جسمانی باید با سایرمدلها مفرح ولذت بخش باشد.

 

 

 

 

 

 

هوالخالق المتعال

مدلهای آموزشی تربیت بدنی درمدارس

 

مقدمه:

چند هدف سنتی واختصاصی،اساس برنامه های آموزشی تربیت بدنی وورزش را تشکیل می د هد نیل به هدف آمادگی جسمانی،هدف مهارتی(اهداف روانی_حرکتی یا مهارتی) هدف شناختی یادانشی واهداف عاطفی-اجتماعی (اهداف نگرشی)به مدلهای آموزشی وتدریس مختلفی نیاز دارد. که به دوره های تحصیلی خاصی وابسته نیست؛بلکه براساس ماهیت،سرفصل واهداف درس ویژگیها وتوانایی های فراگیر(دانش آموز)وبررسی شرایط وامکانات آموزشی تدوین واجرا می شود.مدل آموزشی بازی،مدل آموزش مهارت حرکتی _ ورزشی،مدل آموزش آمادگی جسمانی،مدل تربیت ورزشی،مدل آموزش شناختی یادانشی ومدل آموزش عاطفی اجتماعی ازشایعترین مدل آموزشی ورفتاری درکلاسهای تربیت بدنی است.استفاده از هرمدل به عوامل آموزشی زیادی بستگی دارد وهرگونه گرایش یاتمایل شخصی دراستفاده ازاین مدلها،اثربخشی تلاشهای مربی را کاهش می دهد.

معلم نمی تواند بدون توجه به شرایط آموزشی واهداف درس تربیت بدنی،بنا برتشخیص یا هدف خودیاجذب لذت ورضایت دانش آموز،تربیت بدنی وورزش را به اهداف اصلی خود نزدیک کند.که این اهداف اساس برنامه های آموزشی این درس را تشکیل می دهد. بررسی ومشاهده ی عملکرد آموزشی ورفتاری مربیان وسایر مطالعات نظری نشان داده است که اصول وشیوه های یکنواختی در تدریس تربیت بدنی وجود ندارد.هدف اصلی این مقاله بررسی ومقایسه ی چند مدل آموزشی متداول درکلاسهای تربیت بدنی است که بادرنظر گرفتن نقاط قوت وضعف وکاربرد هر کدام از آنها برای شرایط آموزشی واهداف آموزشی واهداف ویژه می توان این درس را پربار ساخت.

 

مدل آموزشی بازی

این مدل برای غنی سازی تجارب حرکتی ورشد مهارتهای بنیادی وساده ی ورزشی است. شاید معلم بااستفاده ازانواع ورزشهای رسمی،بازیهای ساده ومیدانی،بازیهای محلی وبازیهای ورزشی در کلاس درس به دنبال اهداف متفاوتی باشد؛اما تاکید اصلی در این فعالیتها بیشتر روی لذت،سرگرمی،رضایت وتفریح دانش آموزن است.البته محتوای هدفمند این بازیها برای نیل به اهداف رشد مهارت یابرخی ازعوامل آمادگی جسمانی هیچ منافاتی با لذت وسرگرمی ندارد؛ولی غلتاندن توپ درمحیط بازی یا سالن ورزشی ورقابت بین دانش آموزان مورد تایید هیچ یک از اصول تربیتی واهداف آموزشی تربیت بدنی نیست. شاید بسیاری ازمعلمان وحتی دانش آموزان این روش را دوست داشته باشند .زیرااجرای آن آسان است وهمه ی دانش آموزا ن نیز فعال اند .

 

 

 

 

 

موریس واستیهل بیان می کنند که بازی با درنظرگرفتن شرایط زیردرکلاس مفید است:

·        مهارت حرکتی وورزشی را توسعه دهد.

·        آمادگی جسمانی را ارتقا دهد.

·        احساس خود ارزشی را بالا ببرد.

·        با لذت ورضایت همراه باشد.

·        استفاده از تواناییهای شناختی را افزایش دهد.

·        به پرورش عاطفی- اجتماعی منجر شود.

 

برخی ازمحققین بااهداف آموزشی یارشدمهارت درمدل آموزش بازی مخالف هستند،آنها بیان می کنند که فراگیران دربازی غرق می شوند وبه اهداف آموزشی ویادگیری توجه نمی کنند سطح مهارت دانش آموزان متفاوت است ونمی توانند به خوبی دربازی مشارکت کنند.یعنی نمی توانند آنچه را که می توانند دربازی اجرا کنند ؛نه آنچه را که می دانند یا یادگرفته اند. به عبارت دیگر نمی توانند شکل صحیح مهارت را اجراکنند ونهایتا اینکه اگربراهداف یادگیری وآموزشی دراین مدل تاکید شود از جنبه ی لذت وسرگرمی بازی کاسته خواهد شد .

 

مدل آموزشی حرکتی – مهارتی

 

دراین مدل معلم می کوشد تاچند مهارت پایه وبنیادی یک یا چند رشته ی ورزشی را به دانش آموزان آموزش دهد؛آموزش مهارتهای بنیادی چند رشته ی ورزشی درکلاسهای تربیت بدنی ممکن نیست.اما براساس این مدل تاکید زیادی برآموزش مهارتهای ورزشی در کلاس تربیت بدنی است.دانش آموزان نیزموظف هستند که بر تعدادی ازاین مهارتها تسلط یابند؛بدون تردید آموزش مهارتهای حرکتی وورزشی ازشرکت بدون هدف شاگردان دربازی وورزش سازنده تراست وازطرف دیگردانش آموزان نا توان حرکتی ابتدا باید باشرکت دربازیهای هدفمند ظرفیتهای جسمانی وآموزش پذیری حرکتی خود را باافزایش هماهنگی،تعادل وغیره بالا ببرند وسپس مهارتهای ورزشی را آموزش ببینند.

توجه وحفظ انگیزه ی دانش آموز،فقط ازطریق انتخاب آزدانه ی رشته های ورزشی امکان پذیر است :درغیراین صورت شاید برخی بدون انگیزه وتوانایی لازم یا حتی تجارب قبلی درکلاس شرکت کنند وانتظار داشته باشند که ازآموزش وتسلط کامل برخوردار شوند .از طرف دیگر دانش آموزان ماهر با برخورداری از توانایی لازم انتظاردارندکه مراحل آموزشی کلاس رانادیده گرفته ویا سریعا مرور شودوآنها به تربیت ورزشی ورقابتی خود بپردازند.

این مدل آموزشی ازدوقسمت کوچک آموزش مهارت حرکتی وآموزش مهارت ورزشی تشکیل شده است.مدل آموزش مهارت حرکتی برای دانش آموزان کم تجربه بسیار ضروری می باشد؛چون دراین مدل برمهارت وحرکاتی تاکیدمی شودکه پایه واساس یادگیری مهارت های پیچیده ورسمی ورزش است. یادگیری این مهارتهای حرکتی برخی ازعوامل آمادگی جسمانی وبسیاری ازعوامل آمادگی حرکتی را در آنها گسترش می دهد.در غیر این صورت افراد خام حرکت وکم تجربه ازشرکت درمدل آموزش بازی آموزش مهارت ورزشی وتربیت ورزشی لذت نخواهندبردیارضایت نخواهندداشت .

قسمت دوم این مدل برای دانش آموزانی مناسب است که ازتجارب روانی- حرکتی لازم برخوردارباشند ومی توانند درفرایندآموزش،سطح عملکرد مهارتی خود را ارتقا دهند.بنا بر این درآموزش مهارتهای حرکتی مدل آموزش بازی هدفمند وتنوع فعالیتهای حرکتی-ادراکی ازاولویت بیشتری برخورداراست.درصورتی که درآموزش مهارت ورزشی براساس اصول یاد گیری حرکتی ضرورت پیدا می کند؛ونهایتا دانش آموزان با سابقه ورزشی کافی باید در مدل تربیت ورزشی ورقابتی فعال شوند تاسطح عملکرد خود راتوسعه دهند.

 

مدل تربیت ورزشی

 

بسیاری ازمعلمان تربیت بدنی درکلاس ورزش گرا یا ورزش مدارهستند،شاید آنها معتقدند که هیچ یک ازمدلهای آموزشی به تربیت ورزشی نمی پردازد؛درصورتی که ورزش ماهیت اصلی وحقیقی برنامه های تربیت بدنی است. دراین مدل تاکید زیادی به پیشرفت مهارتها ورقابتهای ورزشی است یعنی تیمها یا گروه ها تشکیل می شود .این گروه ها با هم بازی ورقابت می کنند ومسابقه می دهند ومعلم احتمالا درنقش ناظر یا مربی تیمها عمل می کند اما باید توجه کرد که مدل تربیت ورزشی برای دانش آموزانی مناسب است که ازمهارتهای متوسط وپیشرفته دریک رشته ی ورزشی برخوردارند وبه هیچ وجه برای دانش آموزان دیگر مناسب نیست.

با اینکه ورزش بخش مهمی ازبرنامه ی تربیت بدنی است ودانش آموزان باید با شرکت در آن لذت،رضایت،سلامتی وآمادگی خود را بالا ببرند،خوب رقابت کنند وتجارب خود را گسترش دهند.اما این هدف با تاکید بریک رشته ی ورزشی خاص ورقابت ومسابقه درآن به دست نمی آید.آیا درمدل تربیت ورزشی می توان به آمادگی جسمانی وسلامتی دست یافت؟ وآیااین نوع آمادگی برای دانش آموزان کافی است؟به نظرمی رسد درمدل تربیت ورزشی به وجود یک مربی متخصص نیازاست .درصورتی که درمدل آموزش مهارتهای حرکتی وورزشی می توان ازیک مربی با تخصص وتجربه ی متوسط استفاده کرد.

 

مدل آموزش آمادگی جسمانی

 

شیوع خطرزای سلامتی وسایرنیازهای عاطفی – اجتماعی نقش انکارنا پذیرآمادگی جسمانی را درتامین تندرستی نشان می دهد.مربیان طرفداراین مدل می کوشند بخش زیادی ازبرنامه  ی درس تربیت بدنی را به تقویت عوامل آمادگی جسمانی وهم چنین بخشی ازارزشیابی پایانی کلاس را به این موضوع اختصاص دهند با اینکه به نظرمی رسد پیروی ازآموزش وتقویت آمادگی جسمانی اجتناب نا پذیراست ولی اجرای تمرینات مربوط به آن وقت زیادی از کلاس را می گیرد؛ تمرینات آمادگی سخت است وبرای بسیاری ازدانش آموزان جنبه ی لذت ورضایت پیدا نمی کند ویا جذابیت آن به اندازه ی مدل آموزش بازی ،مهارت وتربیت ورزشی نیست. علاوه برتمرین وتقویت آمادگی جسمانی،دانش آموزان باید ازطریق تدریس وآموزش بااصول تمرین وارتقاءعلمی سلامتی آشنایی پیداکنند(مدل آموزش شناختی) تابتوانند درخارج ازمحیط آموزشی از تمرینات وفعالیت های سودمند استفاده کنند.بهتراست دراین مدل ازیک رویکرد مثبت تدریس وآموزش وبه ویژه به جای تعیین رکورد خاصی بردامنه ای ازرکوردهای قابل قبول تاکید شود.هم چنین ازروشهای مختلفی برای آزمون واندازه گیری عوامل آمادگی جسمانی استفاده گردد.

شاید تمرین وتاکید زیاددرمدل آمادگی جسمانی بااهداف عاطفی –اجتماعی تربیت بدنی تداخل منفی پیدا کند؛ازاین روبایداهمیت این متغیر،نقش تمرینات درسلامتی،تحصیل وفعالیتهای روزمره توجیه شود (استفاده ازمدل شناختی) وازتمرینات آمادگی جسمانی به عنوان وسیله

 

ای برای تنبیه استفاده نگردد. دانش آموزان نباید به دلیل ناتوانی جسمانی و آمادگی ضعیف سرزنش شوند ونهایتا برنامه وفعالیت آمادگی جسمانی باید با سایرمدلها مفرح ولذت بخش باشد.